tien euro

Consumeren is uiteindelijk iets erg geks. Met tien euro kan ik mij dingen veroorloven die tot enkele eeuwen geleden onder de noemer ‘magie’ zouden zijn gevallen.

Ik heb voor Kerstmis een Che Guevara-T-shirt gekregen van mijn vader.
Ik beken, ik ben niet bepaald verlegen als het aankomt op mijn politieke overtuigingen. Iedereen die mij een beetje kent, zal waarschijnlijk weten dat ik wat linkser ben dan de gemiddelde medemens. Wie mij iets beter kent, zal ook weten dat ik een zekere fascinatie heb met Che Guevara. Maar slechts enkelingen zullen, in tegenstelling tot mijn vader, weten dat ik walg van Che Guevara-T-shirts.Tieneuro

Mijn uitspraken beginnen vast paradoxaal te klinken, dus laat het me op een andere manier verwoorden. Ik ben gek op revolutionaire films: ‘V for Vendetta’, ‘The Matrix’, zelfs ‘The Hunger Games’ kan ik appreciëren voor zijn revolutionaire motieven. Noem mij oubollig, maar ik hou van verhalen waarin David het durft op te nemen tegen Goliath. Of de nerd die zijn pestkop na al die jaren onder ogen komt. Een onderdrukt volk dat samenspant tegen het systeem en schreeuwt “Wir sind das Volk!” geeft mij altijd kippenvel.

Toch denk ik dat ik in heel mijn leven maar één revolutionaire film gezien heb die zichzelf, en misschien ook wel revoluties, begreep.

‘Snowpiercer’ speelt zich af op een trein die symbool staat voor een minimaatschappij, waarin mensen worden opgedeeld in drie sociale klassen (eerste klasse, tweede klasse en illegale verstekelingen). Tijdens het verloop van de film komen de illegale verstekelingen in opstand en bewegen ze zich in een bloederige strijd naar de locomotief. Wanneer de revolutionaire leider eindelijk de machinist confronteert, blijkt de revolutie opgezet spel. Er was geen sprake van een revolutie, hij was een cruciaal deel van het systeem. Dit was allemaal deel van het plan van de machinist.

Mijn probleem gaat echter nog veel verder dan T-shirts en films, helemaal tot aan de kern van onze maatschappij. Consumeren is uiteindelijk iets erg geks. Met tien euro kan ik mij dingen veroorloven die tot enkele eeuwen geleden onder de noemer ‘magie’ zouden zijn gevallen. Met tien euro kan ik een relatief goede maaltijd kopen, inclusief vlees en frisdrank. Met tien euro kan ik naar een van de vele films gaan kijken, die aan de lopende band geproduceerd worden. Met tien euro kan ik een goedkope gsm kopen die mij verbindt met de rest van de wereld. Met tien euro kan ik een goedkope blowjob krijgen in de juiste buurt, een kitchy kunstwerk kopen in een slechte interieurwinkel of via een goed doel ‘het leven redden van een kindje in Afrika’.

Soms wordt het modern kapitalisme ervoor uitgescholden irrationeel te zijn. Met irrationeel bedoelen die, vaak conservatieve, critici dan dat dit systeem van consumeren aanspoort tot het nastreven van onze ‘dierlijke’ verlangens. De meeste mensen zullen echter waarschijnlijk een aangenaam gevoel hebben bij mijn eerdere beschrijving. Misschien zelfs een gevoel van voldoening, alsof we iets bereikt hebben als soort. “Is het niet logisch dat we beloond worden voor ons werk?” “Is het niet goed dat ik zoveel kan doen met een luttele tien euro?”

En gelijk hebben ze, dat is juist de kracht van het kapitalisme. Het is zo logisch. Het is erin geslaagd de droom van Plato waar te maken, de maatschappij is in zijn totaliteit herleid tot een wiskundige formule. “Een individu (A) werkt voor een tijd (t) en ontvangt daarvoor een even grote vergoeding in euro’s (e), waarmee hij zaken van dezelfde waarde (e) kan consumeren.” Plots klinkt mijn tien euro toch niet meer zo magisch.

De filosoof Marcuse zei ooit dat de destructieve kracht van het kapitalisme eruit bestaat dat het een irrationeel netwerk vormt van rationele daden. Die irrationele rationaliteit zien we overal in onze maatschappij. Deze formule houdt namelijk geen rekening met het emotionele, het irrationele, het uiterst menselijke. Het houdt geen rekening met het feit dat macht verslavend werkt en dat in onze maatschappij macht en geld gelijk zijn aan elkaar. Het houdt geen rekening met het feit dat mensen ook geld kunnen verdienen met zaken die onethisch zijn of regelrecht destructief, en vaak zelfs meer dan de gemiddelde brave staatsambtenaar. Maar het houdt vooral geen rekening met de macht van de onmacht.

Neem nu bijvoorbeeld seks. Er is niets mooier dan in een relatie belanden waar de seks nog geen relevantie is. Een relatie waarin iedere tedere handeling het resultaat is van een lange spanning en een gedeeld verlangen. In ons dagelijkse leven wordt de waarde van een object of een gebeurtenis namelijk niet bepaald door de stock market, maar door ons verlangen. Onze onmacht om iets te bezitten maakt het juist waardevol, dat is vrij logisch als je erover nadenkt.

In onze samenleving krijgt alles echter een nummer. Een waarde. Mijn favoriete film, ‘Snowpiercer’, kun je waarschijnlijk kopen voor minder dan tien euro. Maar denk maar aan eens aan het gevoel dat je krijgt bij het eten van een maaltijd van je moeder in plaats van junkfood. Het gevoel dat je krijgt als je een goed gesprek hebt met een van je vrienden. Het gevoel dat je krijgt als je iemand die je dierbaar is na lange tijd terugziet. Al die dingen zijn in essentie gratis, ze hebben geen waarde binnen het systeem, maar toch zijn ze voor mij het waardevolst. Ze vallen namelijk buiten onze macht, al deze gevoelens en gebeurtenissen kunnen we niet afdwingen en dus ook niet verkopen, we kunnen er enkel naar verlangen op een irrationele manier.

Daarom doet het systeem er alles aan om uit te breiden. Dat zie je overal. En de meest cynische van deze uitbreidingen is de incorporatie van opstanden in het systeem. Net zoals de personages van ‘Snowpiercer’ worden ook onze opstanden gereduceerd tot consumptiegoederen. Een Pepsireclame die #BlackLivesMatter probeert te kapen, een rijke miljonair die zich oproept als boegbeeld van werkende vrouwen, een zelfhulpgids om te leren mediteren vóór het werk. En daarom ben ik zo droevig als ik dat Che Guevara-T-shirt zie na het uitpakken van mijn cadeau op die gezellige kerstochtend. En weet ik niet goed hoe ik dit allemaal aan mijn vader kan uitleggen. Hij wou namelijk gewoon zijn zoon gelukkig maken door zijn icoon te kopen voor een luttele tien euro.


Daan Van Cauwenberge is een student Wijsbegeerte aan de UGent en een redacteur bij studentenblad Schamper.

Illustratie © Jiji Razzaq

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s